KANSER NEDİR, NASIL KORUNULUR…!

Kanser; 15 farklı anlamdan adını duyduğumuzda ilk aklımıza gelen, en kötü olanı; yaşanılan çevrede karşılaşılan ve/veya hücrede ortaya çıkan fiziksel, kimyasal ya da biyolojik etkenlere maruz kalınması nedeniyle normal hücre DNA’sının değişime uğraması sonucu, kontrolsüz olarak çoğalan hücrelerin meydana getirdiği bir hastalıktır.

Bu hastalık çeşitli nedenlere bağlı olarak meydana gelmektedir. Bu nedenlerin bilinmesi, aslında kanserin önlenmesi için birinci ve en önemli basamağı oluşturmaktadır. Kanser nedenlerinden bazıları; sigara, alkol, yaş ve genetik özellikler. Pek çok nedenin direkt olarak hastalığa sebep olup olmadığı bilinmemektedir. Ancak, kansere yakalanma olasılığı yüksek kişileri teşhis edilmesinde kullanılmaktadır. Akrabalarında kanser öyküsü olan kişiler daha yüksek riske sahiptir. Örneğin anne veya kız kardeşinde meme kanseri öyküsü olan bir kadında, aile öyküsü olmayan kadına göre meme kanseri gelişme riski normalin onlarca katı artmıştır. Kanser öyküsü olanların, daha erken dönemde ve daha sık aralıklarla tarama testlerinden geçmesi faydalı olacaktır. Bu kişilerde genetik testlerin yapılmasında önerilmektedir. Diğer taraftan sigara içmek, diyet, egzersiz ve alkol tüketimi önlenebilen nedenlerdendir. Sigarayı bırakmak veya düzenli egzersizlerle kansere yakalanma riskinizi azaltabilirsiniz. Yaş, cinsiyet ve ırk gibi kansere yakalanma riskini artırabilen fiziksel özelliklerdir. Fiziksel ve biyolojik özellikler kanserin tipine bağlıdır. Cinsiyete bağlı olarak, prostat bezi sadece erkeklerde olduğu için, prostat kanseri sadece erkeklerde görülür. Yaşın ilerlemesi ile özellikle pek çok deri kanseri türü yaşlılarda ortaya çıkar. 50 yaşın üstündeki kişilerde kanser görülme riski daha yüksektir. Bazı ırklarda belli tip kanserler saha sık görülmektedir. Ve yine açık tenlilerde cilt kanseri daha sık görülmektedir. Ülkemizin güneş ışınlarına göre konumu nedeni ile deri kanserleri, korunma ihtimali olan kanserler arasında ilk sıralarda yer almaktadır.

Çevresel risk faktörleri, önlenebilir nedenler arasındadır. Yaşadığınız ya da çalıştığınız çevre koşulları kanser gelişimi için risk faktörü olabilir. Ev ya da iş yerinde bulunan bazı maddeler, kanser riskini artırır. Asbest, hava kirliliği, radyasyon, sigaraya maruz kalma çevresel risk faktörlerindendir. Diyetle alınan bazı besinler kanser gelişim riskini artırırken, bazıları da koruyucu olabilmektedir.

Genetik risk faktörleri, aileden kalıtımsal olarak geçen genlerle ilişkilidir. Kısaca açıklamak gerekirse, normalde genler DNA denen genetik birimlerden oluşmaktadır. Normal hücre DNA’sının değişime uğraması mutasyon olarak adlandırılır. Aile öyküsü olan veya mutasyon saptanan meme kanserleri “kalıtsal” meme kanseri olarak adlandırılmaktadır. Meme kanserlerinin yaklaşık %13 ünde birinci derece akrabada (anne, kız kardeş, kız) meme kanseri öyküsü vardır. Birden çok akrabada meme kanseri öyküsü ise yaklaşık %1 kadardır. Çoklu öykü yanında menopoz öncesi meme kanseri, erkek meme kanseri, meme kanseri ile başka organ kanserlerinin varlığı da yüksek kalıtım riski gösteren gen mutasyonları ile ilişkiyi düşündürmektedir. En sık kanserlerden olan meme ve kalın bağırsak kanserlerinin %5–10 kadarının da günümüzde iyi tanımlanmış genlerdeki mutasyonlar sonucu oluştuğu kabul edilmektedir.

Aile bireyleri arasından birden fazla kişide aynı tip kanser olsa bile bu kalıtımsal olmayabilir. Kanserin kalıtımsal olduğundan şüphe ediliyorsa genetik tarama testleri yapılmalıdır. Bu tarama testlerinden bir kısmı Afşin Devlet Hastanesinde yapılabilmektedir.

Kanser konusunda unutulmaması gereken en önemli husus “erken teşhis hayat kurtarır”.

                                                    Uz.Dr.Alper KOÇBIYIK

                                                       Patoloji Uzmanı